Tlenek azotu i oddychanie nosem — związek ze zdrowiem

Każdy oddech przez nos wytwarza tlenek azotu — cząsteczkę, która rozszerza naczynia krwionośne, zwalcza bakterie i poprawia dostarczanie tlenu. Oto dlaczego to ważniejsze, niż myślisz.

Czym jest tlenek azotu i dlaczego ma znaczenie?

Tlenek azotu to cząsteczka gazu, którą organizm produkuje naturalnie, a która odgrywa rolę w niemal każdym układzie ciała. Został ogłoszony "Molekułą Roku" przez magazyn Science w 1992, a naukowcy, którzy odkryli jego rolę w sygnalizacji sercowo-naczyniowej, otrzymali Nagrodę Nobla w 1998. Mimo tego uznania większość ludzi nigdy o nim nie słyszała. Mówiąc prosto, tlenek azotu mówi naczyniom krwionośnym, żeby się rozluźniły i rozszerzyły, co obniża ciśnienie krwi i poprawia krążenie. Pomaga układowi odpornościowemu zabijać patogeny. Wspiera działanie neurotransmiterów w mózgu. A oto część, która łączy się z oddychaniem: zatoki przynosowe to jedno z głównych miejsc produkcji tlenku azotu w organizmie.

Jak oddychanie nosowe wytwarza tlenek azotu

Zatoki przynosowe — puste przestrzenie w kościach wokół nosa — nieustannie produkują tlenek azotu. Gdy wdychasz powietrze przez nos, przepływa ono obok zatok i zbiera tlenek azotu, transportując go do płuc. W płucach NO rozszerza naczynia krwionośne płucne, co poprawia dopasowanie przepływu krwi do wentylowanych obszarów płuca. Efektem jest lepsze przyswajanie tlenu przy każdym oddechu. Co ciekawe, mruczenie zwiększa produkcję NO w zatokach nawet 15-krotnie w porównaniu z cichym oddychaniem, ponieważ wibracje wspomagają wymianę gazów między zatokami a jamą nosową. Gdy oddychasz przez usta, powietrze całkowicie omija zatoki i tracisz tę darmową dostawę cząsteczkę, której dostarczenie przez leki kosztuje firmy farmaceutyczne miliardy.

Korzyści sercowo-naczyniowe tlenku azotu

Układ sercowo-naczyniowy zależy od tlenku azotu bardziej, niż większość ludzi zdaje sobie sprawę. NO rozluźnia mięśnie gładkie ścian tętnic, zmniejszając opór naczyniowy i obniżając ciśnienie krwi. Zapobiega zlepianiu się płytek krwi, co zmniejsza ryzyko zakrzepów. Spowalnia odkładanie się blaszki miażdżycowej, hamując przyleganie białych krwinek do ścian naczyń. Osoby, które konsekwentnie oddychają przez nos, dostarczają do płuc — a tym samym do krwiobiegu — stały dopływ tlenku azotu produkowanego w zatokach. Choć ilości są niewielkie w porównaniu z tym, co produkują komórki śródbłonka lokalnie, skumulowany efekt tysiąca oddechów dziennie jest znaczący. Niektórzy badacze uważają, że to jeden z powodów, dla których przewlekle oddychający ustami wykazują wyższe wskaźniki nadciśnienia i chorób sercowo-naczyniowych, choć potrzeba więcej badań, żeby potwierdzić bezpośredni związek przyczynowy.

Korzyści immunologiczne tlenku azotu

Tlenek azotu to jedna z broni pierwszej linii układu odpornościowego. Makrofagi — białe krwinki, które pochłaniają i niszczą patogeny — wytwarzają impulsy NO, żeby zabijać bakterie, wirusy i grzyby. Tlenek azotu produkowany w zatokach przynosowych służy jako pierwsza linia obrony, sterylizując powietrze, zanim dotrze ono do płuc. Badania wykazały, że NO jest skuteczny przeciwko szerokiemu spektrum patogenów układu oddechowego, w tym wirusom grypy, rinowirusom, a nawet koronawirusom. Badanie z 2020 roku wykazało, że wyższe stężenia NO w nosie korelowały z niższymi wskaźnikami infekcji górnych dróg oddechowych. Oddychanie ustami pomija cały ten mechanizm obronny. Powietrze trafia prosto do tylnej ściany gardła i w dół do płuc, nie przechodząc przez przeciwdrobnoustrojową barierę nosa. Z czasem może to częściowo tłumaczyć, dlaczego osoby zwyczajowo oddychające ustami chorują częściej.

Jak zmaksymalizować produkcję NO poprzez nawyki oddechowe

Dobra wiadomość jest taka, że zwiększenie dawki tlenku azotu przez oddychanie nie wymaga suplementów ani leków — tylko świadomych nawyków. Przede wszystkim oddychaj przez nos jak najczęściej, w dzień i w nocy. Używaj plastrów nosowych jak Oxistrip, jeśli Twoje nozdrza mają tendencję do zwężania się lub zapadania podczas snu. Ćwicz powolne, głębokie oddychanie nosowe przez kilka minut dziennie: wdech na 4–5 sekund, wydech na 6–8 sekund. Spróbuj mruczeć przez pięć minut dziennie — to drastycznie zwiększa uwalnianie NO z zatok. Dbaj o zdrowie zatok stosując płukania solą fizjologiczną, nawadniając się i proaktywnie lecząc alergie. Unikaj przewlekłego stosowania sprayów obkurczających, które mogą uszkodzić błonę śluzową nosa i z czasem upośledzić produkcję NO. Te drobne korekty, utrzymywane konsekwentnie, dają zauważalnie wyższą dawkę tlenku azotu z każdym oddechem.